Hızlı Bakış
Salon Çamını Tanıyalım
Salon çamı, Pasifik Okyanusu'ndaki küçük Norfolk Adası'ndan gelir. Adına "çam" denir ama gerçek bir çam (Pinus) değildir; Araukaryagiller adlı çok eski bir iğne yapraklı ailesindendir. Kendi adasında 50–60 metreye ulaşan dev bir ağaçtır; saksıda ise yıllar içinde yavaş yavaş 1,5–2 metreye çıkabilir.
Türkiye'de en çok aralık ayında, yılbaşı ağacı niyetine satılır. Kat kat, yıldız gibi dizilmiş dalları ve yumuşak iğneleri yüzünden "oda çamı" ya da Latince adından "araukarya" diye de bilinir. Yılbaşından sonra çoğu evde birkaç ay içinde alt dallar kurur, iğneler dökülür. Bunun sebebi genellikle bitkinin kendisi değil, kalorifer kuruluğu, düşük ışık ve düzensiz sulamadır. Bu üç konuyu oturttuğunda salon çamı uzun ömürlü bir salon bitkisidir.
Işık
Salon çamı ışık ister. En iyi yeri, bol aydınlık alan bir pencere önüdür: doğu ya da batı cephe ideal, güney cephede sabah güneşi alıp öğle sıcağında tül arkasında kalan bir köşe de olur. Kuzey cephede ya da odanın dibinde yaşar ama zamanla dallar seyrekleşir, gövde ışığa doğru eğilir ve alttaki dallar kurur.
Bitki ışığa doğru büyüdüğü için tek yana yaslanmaya meyillidir. Simetrik kalması için saksıyı her hafta ya da iki haftada bir çeyrek tur döndür. Bu küçük alışkanlık, salon çamının o düzgün katlı görüntüsünü korumanın en kolay yoludur.
Sulama
Salon çamı ne bataklığı ne de kupkuru toprağı sever. Toprağın üst 2–3 santimi kuruduğunda bol su ver ve fazlasının saksı altından akmasına izin ver. Saksı tabağında biriken suyu 15–20 dakika sonra mutlaka dök.
Yazın ve parlak bir yerdeyse haftada bir sulama gerekebilir; kışın serin bir odada bu süre uzar. Takvime göre değil, parmağını toprağa sokarak karar ver. Toprak tamamen kurursa alt dallar sararıp kahverengiye döner; sürekli ıslak kalırsa kökler çürür ve belirtiler yine dallarda kuruma olarak görünür. İki durum da benzer göründüğü için önce toprağın nemine bak.
Musluk suyu çok kireçliyse bir gece bekletilmiş ya da filtreli su kullanmak iyi olur.
Saksıyı sulamadan önce ve sonra elinle kaldırıp ağırlığını hisset. Birkaç hafta sonra hafif saksının "su zamanı" demek olduğunu tahmin etmeden anlarsın.
Toprak ve Saksı
İyi su geçiren, hafif asidik bir karışım uygundur. Hazır çiçek toprağının içine bir miktar perlit ve ince ağaç kabuğu ya da torf karıştırmak drenajı artırır. Saksının altında mutlaka delik olmalı.
Salon çamı kök rahatsızlığını sevmez; her yıl saksı değiştirmene gerek yok. Kökler saksı deliğinden çıktığında ya da su topraktan hemen akıp gittiğinde, 3–4 yılda bir, bahar aylarında bir boy büyük saksıya geçir. Kök topunu dağıtmadan aktarmak bitkiyi daha az sarsar. Büyüdükçe bitki ağırlaştığından, devrilmemesi için tabanı geniş ve ağır bir saksı seç.
Nem ve Sıcaklık
Asıl zorluk burada. Salon çamı serin ve nemli bir ortamın bitkisidir; kaloriferli, kombili sıcak salonlar onun için fazla kurudur. Kışın 10–18°C arası serin ama donmayan bir oda en iyisidir. Kapalı, ısıtılmayan ama soğuk almayan bir cam balkon da kış için güzel bir yer olabilir; donma riski olan açık balkonda kışı geçirmemeli.
Kaloriferin, sobanın ya da klimanın hemen yanına koyma. Nemi artırmak için saksıyı içinde çakıl ve su olan geniş bir tepsiye oturtabilir, başka bitkilerle gruplayabilir ya da odada nemlendirici çalıştırabilirsin. Yazın ise 25–27°C'nin üstündeki sıcaklıklarda gölgede, havadar bir yerde tutmak iyi olur. Yazı gölgeli bir balkonda geçirmek bitkiye iyi gelir; yalnızca öğle güneşinden ve sert rüzgârdan koru.
Gübre
Salon çamı yavaş büyür ve az gübre ister. İlkbahardan yaz sonuna kadar ayda bir, yeşil yapraklı bitkiler için sıvı gübreyi paketin önerdiği dozun yarısına seyrelterek ver. Sonbahar ve kışta gübrelemeyi bırak. Fazla gübre, köklerde tuz birikmesine ve iğne uçlarının kahverengileşmesine yol açabilir.
Budama ve Şekil
Salon çamının tepesini kesme. Tepedeki ana sürgün bir kez kesilirse bitki yeniden düzgün bir tepe oluşturmaz; şekli kalıcı olarak bozulur. Yan dalları da kısaltmak yeni dal çıkarmaz.
Yapabileceğin tek budama, tamamen kurumuş alt dalları gövdeye yakın yerden temiz bir makasla almaktır. Alt dalların yıllar içinde birer birer kuruması bir miktar doğaldır; ama aynı anda birçok dal kuruyorsa bu bir bakım sorununa işaret eder.
Çoğaltma
Salon çamını evde çoğaltmak pek pratik değildir. Doğada tohumla çoğalır; tohum ise ülkemizde kolay bulunmaz. Yan daldan alınan çelikler köklense bile dik bir ağaç olmaz, yana doğru büyüyen tuhaf bir bitki çıkar. Dik bir bitki için yalnızca tepe sürgünü çelik olarak kullanılabilir, bu da ana bitkinin şeklini bozar.
Satın aldığın saksıda çoğu zaman birkaç fidan bir arada dikilidir. Bunları ayırmak mümkündür ama kökler iç içe geçtiği için bitkiyi zayıflatabilir. Genel bilgiler için çoğaltma rehberine bakabilirsin.
Sık Görülen Sorunlar
Alt dallar kuruyor, kahverengileşiyor
En yaygın şikâyet budur. Nedeni çoğunlukla kuru hava, düşük ışık ya da toprağın uzun süre kupkuru kalmasıdır. Bitkiyi daha aydınlık ve serin bir yere al, kaloriferden uzaklaştır, sulamayı düzene sok. Kurumuş dal geri yeşermez; yalnızca yeni kurumaların durup durmadığını izle.
Dallar aşağı sarkıyor
Dalların hafifçe sarkması bazen susuzluk, bazen de yetersiz ışık işaretidir. Önce toprağı kontrol et; kuruysa sula. Toprak nemliyse bitkiyi daha aydınlık bir yere taşı.
İğneler sararıyor, gövde dibi yumuşak
Bu tablo genellikle fazla sulamaya ve kök çürümesine işaret eder. Tabakta su bekletme, toprağın üstünün kurumasını bekle. Kökler kahverengi ve yumuşaksa kök çürümesi rehberindeki adımları izle.
Beyaz pamuksu lekeler ya da ince ağlar
Unlu bit ve kırmızı örümcek, özellikle kuru kış havasında görülebilir. Pamukla alkol sürerek ya da arapsabunlu suyla temizlemek ilk adımdır. Başka belirtiler için sorun çözücüye göz at.
Evcil Hayvanlar
Salon çamı, en bilinen zehirli bitki listelerinde ağır zehirli olarak geçmez. Yine de iğnelerinin ve dallarının çiğnenmesinin kedi ve köpeklerde ağız tahrişi, kusma gibi hafif mide şikâyetlerine yol açabileceği bildirilir. Sivri iğneler de ağza batabilir. Yılbaşında süslediğin salon çamını evcil dostlarının erişemeyeceği bir yere koymak ve süs malzemelerini de onlardan uzak tutmak en sağlıklısıdır. Ayrıntılar için evcil hayvan güvenliği sayfasına bakabilirsin.
Mevsim Mevsim Bakım
- İlkbahar: Büyüme başlar. Gübreye başla, gerekiyorsa saksı değiştir.
- Yaz: Sulama sıklaşır. Öğle güneşinden koru; gölgeli balkonda dinlenebilir.
- Sonbahar: Gübreyi kes, bitkiyi kış yerine al.
- Kış: Serin, aydınlık bir köşe; kaloriferden uzak. Sulamayı azalt ama toprağı tamamen kurutma. Yılbaşı süslerini hafif tut, ışıklı süsler bitkiyi ısıtmasın.
Sık Sorulan Sorular
Salon çamı neden kurur?
Salon çamı en çok kalorifer kuruluğu, yetersiz ışık ve düzensiz sulama yüzünden kurur. Sıcak ve kuru salonda alt dallar kahverengileşip dökülür. Bitkiyi serin, aydınlık bir yere al, kaloriferden uzaklaştır ve toprağın üst 2–3 santimi kuruyunca sula.
Salon çamı ne sıklıkla sulanır?
Belirli bir gün yerine toprağın üst 2–3 santimi kuruduğunda sula. Yazın bu çoğu zaman haftada bir, serin kış aylarında daha seyrek olur. Saksı tabağında su bekletme.
Salon çamı güneş sever mi?
Evet, bol ışık sever ve sabah ya da akşam güneşinden hoşlanır. Yazın cam arkasındaki sert öğle güneşi ise iğneleri yakabilir. Doğu ya da batı cephe pencere önü en uygun yerdir.
Salon çamının tepesi kesilir mi?
Kesilmemeli. Tepe sürgünü kesilirse bitki yeniden düzgün bir tepe oluşturmaz ve simetrik şekli kalıcı olarak bozulur. Yalnızca tamamen kurumuş alt dalları gövdeye yakın yerden alabilirsin.
Salon çamı kışın balkonda kalır mı?
Donmayan, kapalı bir cam balkonda kalabilir; serin ortamı sever. Donma riski olan açık balkonda kışlatmak bitkiye zarar verir. Kışın ideal aralık kabaca 10–18°C'dir.
Salon çamının kuruyan dalları yeniden yeşerir mi?
Hayır, tamamen kurumuş dallar geri gelmez ve o noktadan yeni dal da çıkmaz. Kuru dalları temiz bir makasla alabilirsin. Asıl önemli olan, bakım koşullarını düzeltip yeni kurumaları durdurmaktır.
Salon çamı kedilere zararlı mı?
Ağır zehirli bitkilerden sayılmaz, ancak çiğnenmesi kedi ve köpeklerde ağız tahrişi ve kusma gibi hafif şikâyetlere yol açabilir. Sivri iğneler de ağza batabilir. Evcil hayvanların ulaşamayacağı bir yerde tutmak en iyisidir.