Hızlı Bakış
Areka Palmiyesini Tanıyalım
Areka palmiyesi Madagaskar kökenlidir. Eski bilimsel adı Chrysalidocarpus lutescens olduğu için bazı satıcılarda hâlâ bu adla görülür; bugün Dypsis lutescens olarak sınıflandırılır. İngilizcede "areca palm" ya da "butterfly palm" (kelebek palmiyesi) denir; kıvrılarak açılan uzun yaprakları kelebek kanadını andırır.
Saksıda genellikle tek bir gövde değil, aynı saksıya dikilmiş çok sayıda ince, sarımsı-yeşil gövde olarak satılır. Bu yüzden gür, çalımsı bir görüntüsü vardır. Uygun koşullarda yavaş yavaş 1,5–2 metreye kadar çıkabilir ve büyük salonların sevilen bitkilerindendir.
Areka palmiyesinin evdeki en tipik derdi kahverengi yaprak uçlarıdır. Bu çoğu zaman kuru hava, düzensiz sulama ya da sudaki tuz ve kireçle ilgilidir. Aşağıda bunları tek tek ele alıyoruz.
Eve Yeni Geldiğinde
Areka genellikle seradan, yüksek nemli ve bol ışıklı bir ortamdan gelir. Eve geldikten sonraki ilk haftalarda birkaç yaprağın ucunun kuruması ya da alttaki bir-iki yaprağın sararması sık görülür; bu çoğu zaman yeni ortama alışma sürecidir. Bitkiyi hemen saksı değiştirmeye kalkma, ilk bir-iki ay aynı saksıda bırak.
Satın alırken yaprakların altına ve gövde aralarına bak: ince ağ, beyaz pamuksu kümeler ya da yapışkanlık zararlı belirtisidir. Toprağı kontrol et; seralarda sık sulanan bitkilerin toprağı bazen çok ıslak gelir. Bu durumda tabakta su bırakmadan, toprağın üstü kuruyana kadar bekle. Yeni bitkiyi ilk birkaç hafta diğer bitkilerinden biraz uzakta tutmak, olası zararlıların yayılmasını önler.
Işık
Areka palmiyesi bol, parlak ama dolaylı ışık sever. Doğu ya da batı cepheli bir pencerenin yakını idealdir. Güney cephede tül perde arkasında da güzel durur. Yazın cam arkasından gelen sert öğle güneşi yaprakları sarartıp yakabilir.
Kuzey cephede ya da odanın karanlık bir köşesinde hayatta kalır ama büyümesi yavaşlar, yeni yapraklar daha seyrek ve solgun çıkar. Işık yetersizse bitkiyi pencereye biraz daha yaklaştır; ışığa doğru eğilmesin diye saksıyı ara ara döndür.
Sulama
Areka, toprağının hafif nemli kalmasını sever ama sürekli ıslak toprağa gelemez. Üst 2–3 santim kuruduğunda saksının altından su akana kadar sula, ardından tabakta biriken suyu dök. Yazın bu çoğu evde haftada bir ya da biraz daha sık; kışın daha seyrektir.
Toprağı tamamen kurutmak yaprak uçlarının kahverengileşmesine, fazla sulamak ise gövde diplerinde kararma ve kök çürümesine yol açar. Areka palmiyesi musluk suyundaki tuz, kireç ve flora karşı hassas sayılır. Suyun çok kireçliyse filtreli ya da yağmur suyu kullanmak, en azından suyu bir gece bekletmek iyi olur.
Birkaç ayda bir saksıyı duşa ya da lavaboya alıp toprağı bol suyla birkaç dakika "yıka". Böylece toprakta biriken gübre tuzları ve kireç akıp gider, yaprak uçlarındaki kurumalar da çoğu zaman azalır.
Toprak ve Saksı
İyi su geçiren, hafif asidik bir karışım kullan: hazır çiçek toprağına perlit ve bir miktar ince ağaç kabuğu eklemek yeterlidir. Saksının altında drenaj deliği şart.
Areka, köklerinin biraz sıkışık olmasından rahatsız olmaz ve sık saksı değişimini sevmez. Kökler saksı deliğinden çıktığında, 2–3 yılda bir, ilkbaharda bir boy büyük saksıya geçir. Aktarırken gövdeleri toprağa eskisinden daha derin gömme; gövde dibi toprak altında kalırsa çürümeye eğilimlidir.
Nem ve Sıcaklık
Tropik bir palmiye olduğu için 18–27°C arasında rahattır. 13°C'nin altındaki soğuk ve soğuk cereyan yapraklarda leke ve sararma yapar; kış balkonunda bırakmamak gerekir. Yazın ise gölgeli, rüzgârsız bir balkonda güzel vakit geçirebilir.
Kalorifer ve kombiyle kuruyan kış havası arekanın baş düşmanıdır. Bitkiyi radyatörün, sobanın ya da klimanın doğrudan önünden uzak tut. Nemlendirici kullanmak, saksıyı çakıllı ve sulu bir tepsiye koymak ya da başka bitkilerle gruplamak yardımcı olur. Yaprakları ara sıra nemli bir bezle silmek tozu alır ve akarların yerleşmesini zorlaştırır.
Gübre
İlkbahardan yaz sonuna kadar ayda bir, palmiye ya da yeşil yapraklı bitki gübresini önerilen dozun yarısında ver. Palmiyeler magnezyum ve demir eksikliğine yatkındır; yaşlı yapraklarda sarı bantlar ya da genel solukluk görürsen mikro besin içeren bir gübreye geçmeyi düşün. Kışın gübre verme. Fazla gübre, tıpkı kireçli su gibi uç kurumasına yol açar.
Budama ve Bakım
Areka palmiyesinin tepesi ya da büyüme ucu kesilmez; her gövde yalnızca ucundan büyür. Budama, tamamen sararmış ya da kurumuş yaprakları gövdeye yakın yerden almakla sınırlıdır. Yarı yeşil yaprağı erken kesme; bitki hâlâ ondan besin çekiyor olabilir.
Kahverengi yaprak uçlarını görüntü için kesebilirsin. Makası yeşil dokuya değmeden, kurumuş kısmın içinden ve yaprağın doğal sivri şeklini koruyarak gezdir.
Çoğaltma
Areka evde en kolay bölme yoluyla çoğaltılır. İlkbaharda saksıyı değiştirirken kök topunu nazikçe birkaç gruba ayırabilirsin; her grupta birkaç gövde ve sağlıklı kök olmalı. Bölme sonrası bitkiler bir süre durgun görünebilir, birkaç hafta parlak dolaylı ışıkta ve hafif nemli toprakta tut. Tohumla çoğaltma mümkündür ama yavaş ve zahmetlidir. Genel teknikler için çoğaltma rehberine göz atabilirsin.
Sık Görülen Sorunlar
Yaprak uçları kahverengi ve kuru
En sık görülen sorundur. Kuru hava, toprağın fazla kuruması, kireçli su ya da fazla gübre başlıca nedenlerdir. Nemi artır, düzenli sula, toprağı ara ara bol suyla yıka ve gübreyi azalt.
Yapraklar sararıyor
Alttaki yaşlı yaprakların tek tük sararması doğaldır. Birçok yaprak birden sararıyorsa fazla sulama, yetersiz ışık ya da besin eksikliği olabilir. Toprak sürekli ıslaksa ve gövde dipleri yumuşamışsa kök çürümesi rehberine bak.
Yapraklarda ince ağ ve solgun benekler
Bu, kuru havada çoğalan kırmızı örümcek belirtisidir. Yaprakları duşta yıka, nemi artır ve gerekirse arapsabunlu suyla birkaç kez sil. Diğer belirtiler için sorun çözücüyü kullanabilirsin.
Evcil Hayvanlar
ASPCA, areka palmiyesini kedi ve köpekler için zehirsiz bitkiler arasında listeler. Bu yüzden evcil hayvanı olan evlerde iri bir salon bitkisi arıyorsan güvenli seçeneklerdendir. Yine de herhangi bir bitkiyi bolca çiğnemek hassas hayvanlarda hafif mide rahatsızlığı yapabilir; kedin yaprakları sürekli kemiriyorsa bitkiyi biraz uzaklaştırmak hem onun hem palmiyenin iyiliği için olur.
Mevsim Mevsim Bakım
- İlkbahar: Gübreye başla, gerekiyorsa saksı değiştir ya da böl.
- Yaz: Sulama sıklaşır; öğle güneşinden koru, gölgeli balkona çıkabilir.
- Sonbahar: Gübreyi azaltıp kes; gece sıcaklıkları düşmeden içeri al.
- Kış: Kaloriferden uzak, aydınlık bir köşe; nemi artır, sulamayı seyrelt.
Sık Sorulan Sorular
Areka palmiyesinin yaprak uçları neden kurur?
En sık nedenler kuru kalorifer havası, toprağın fazla kuruması, kireçli musluk suyu ve fazla gübredir. Nemi artır, toprağın üstü kuruyunca düzenli sula ve birkaç ayda bir toprağı bol suyla yıka. Kurumuş uçlar yeşile dönmez ama yeni yapraklarda azalır.
Areka palmiyesi neden sararır?
Birden fazla yaprak sararıyorsa genellikle fazla sulama, yetersiz ışık ya da magnezyum ve demir gibi besinlerin eksikliği vardır. Alttaki tek tük yaşlı yaprağın sararması ise doğaldır. Önce toprağın nemini ve bitkinin ışığını kontrol et.
Areka palmiyesi ne sıklıkla sulanır?
Toprağın üst 2–3 santimi kuruduğunda sulanır; yazın çoğu evde haftada bir civarı, kışın daha seyrektir. Su saksı altından akana kadar ver ve tabakta biriken suyu dök. Toprağı hem kupkuru hem sürekli ıslak bırakma.
Areka palmiyesi güneş sever mi?
Bol ışık sever ama doğrudan sert güneşi sevmez. Cam arkasından gelen öğle güneşi yapraklarını sarartıp yakabilir. Doğu-batı cephe ya da tül arkasındaki güney cephe pencere en iyisidir.
Areka palmiyesi kedilere zararlı mı?
Hayır, ASPCA areka palmiyesini kedi ve köpekler için zehirsiz olarak listeler. Yine de bol miktarda çiğnenen her bitki hafif mide rahatsızlığı yapabilir. Yaprakları sürekli kemiren bir kedin varsa bitkiyi biraz uzağa almak iyi olur.
Areka palmiyesi nasıl çoğaltılır?
Evde en kolay yol bölmedir. İlkbaharda saksı değişimi sırasında kök topunu, her birinde birkaç gövde ve sağlıklı kök olacak şekilde nazikçe ayır. Yeni saksılar birkaç hafta parlak dolaylı ışıkta ve hafif nemli toprakta toparlanır.