Hızlı Bakış
Siklameni Tanıyalım
Siklamen (Cyclamen persicum), çuhaçiçeğigiller ailesinden, yumrulu bir bitki. Anavatanı Doğu Akdeniz; Türkiye'nin güney kıyılarında da doğal olarak yetişir. Halk arasında tavşan kulağı, domuz ekmeği ya da buhurumeryem gibi adlarla da bilinir. "Tavşan kulağı" adı, geriye doğru kıvrılıp yukarı kalkan taç yapraklardan geliyor.
Çiçekçilerde satılan siklamenler, doğal türden ıslah edilmiş, daha iri çiçekli ve renkli çeşitlerdir: beyaz, pembe, kırmızı, mor, fırfırlı ya da iki renkli. Bunların yanında daha küçük "mini" siklamenler de var. Yapraklarındaki gümüşi desenler de çiçekleri kadar güzeldir.
Siklamen ters mevsimli bir bitki: serin aylarda, sonbahardan ilkbahara kadar büyür ve çiçek açar; yaz sıcağında ise yapraklarını bırakıp dinlenmeye geçer. Bakımın sırrı bu döngüyü bilmek. Yazın kuruyan bir siklamen ölmemiş, sadece uyuyor olabilir.
Türkiye'nin doğasında birçok yabani siklamen türü bulunur ve bazıları koruma altındadır. Doğadan yumru söküp getirme; siklameni fidanlıktan ya da çiçekçiden al.
Işık
Parlak, dolaylı ışık sever. Kışın doğu penceresi ya da güney penceresinin biraz gerisi idealdir. Sabah saatlerinin kış güneşi zarar vermez; ama öğleden sonra ısınan camın dibinde yapraklar sararabilir. Işık az olursa çiçek sapları uzar, sarkar ve tomurcuk sayısı azalır.
Sıcaklık: En Önemli Konu
Siklamen serinlik ister: 10–18°C arası idealdir, gecelerin biraz daha serin olması çiçeklenmeyi uzatır. Kalorifer yanan, 22°C ve üstündeki sıcak bir salonda yapraklar sararır, çiçekler çabuk solar ve bitki erkenden dinlenmeye geçer. Evdeki en serin ama aydınlık köşe, çoğu zaman yatak odası, mutfak penceresi ya da kapalı balkon, siklamen için en iyi yerdir.
Camlı, kapalı bir balkon kışın siklamen için harika olabilir. Kışı ılık geçen kıyı şehirlerinde açık balkonda da yetişebilir; ancak ıslah edilmiş saksı siklamenleri dona dayanmaz. Hava sıfıra yaklaşacaksa saksıyı içeri al. Kalorifer peteğinin üstü ve yanı ise siklamen için en kötü yerdir.
Sulama
Siklamen sulamasında iki kural var: toprağı tamamen kurutma, ama yumrunun üstünü de ıslatma. Yumrunun ortasında yeni yaprakların ve tomurcukların çıktığı bölge ıslak kalırsa çürür.
En güvenli yöntem alttan sulama. Saksıyı oda sıcaklığındaki suyla dolu bir kaba 15–20 dakika kadar koy, toprak yüzeyi nemlenince çıkar ve fazlasını süzdür. Üstten sulayacaksan suyu saksı kenarından, yaprakların altından ver. Toprağın üst kısmı kuruyunca yeniden sula. Biraz susuz kalan siklamen sulanınca yapraklarını yeniden dikleştirir; ama tamamen kuruyup yere yatmış bitki her zaman toparlanmaz. Tabakta su bırakmamaya da dikkat et.
Toprak ve Saksı
Hafif, iyi süzülen bir çiçek toprağı yeterli; biraz perlit eklemek havalanmayı artırır. Yumrunun yaklaşık üçte biri ya da yarısı toprak yüzeyinin üstünde kalmalı; tamamen gömülü yumru çürümeye daha yatkındır. Siklamen dar saksıda daha iyi çiçek açar: yumrunun çevresinde 2–3 cm boşluk bırakan bir saksı yeterli. Saksı değişimini dinlenme sonunda, yaz sonu ya da sonbahar başında yap.
Nem
Orta nemi sever. Kalorifer kuruluğunda saksıyı çakıllı bir su tepsisinin üstüne koymak işe yarar; saksının dibi suya değmesin. Yaprakların ve çiçeklerin üstüne su püskürtme. Islak yapraklarla serin hava birleşince gri küf kolayca başlar.
Gübre
Çiçeklenme boyunca iki-üç haftada bir, çiçekli bitkiler için sıvı gübreyi yarım dozda verebilirsin. Azotu yüksek gübre yaprağı çoğaltır, çiçeği azaltır. Dinlenme döneminde gübreleme yapma.
Solan Çiçek ve Yaprakları Temizlemek
Solan bir çiçeği ya da sararmış bir yaprağı makasla kesme. Sapını yumruya en yakın yerden tut, hafifçe çevirerek çek; sap yumrudan temiz bir şekilde ayrılır. Makasla kesilince yumrunun üstünde kalan sap parçası çürüyebilir. Bu düzenli temizlik bitkiyi toplu tutar, yeni tomurcukların gelmesine de yardım eder.
Yaz Dinlenmesi ve Yeniden Çiçek Açtırmak
İlkbahar sonunda havalar ısınınca yapraklar teker teker sararmaya başlar. Bu çoğu zaman bir hastalık değil, dinlenmenin işaretidir.
Dinlenmeye hazırlık
Sararmalar başlayınca sulamayı yavaş yavaş azalt, gübreyi kes. Yapraklar tamamen çekildiğinde saksıyı serin, gölge ve havadar bir köşeye koy. Toprağı taş gibi kurutma; ara sıra yüzeyini hafifçe nemlendirmek yeterli. Bazı bitkiler yazın da birkaç yaprak tutar; bu durumda onları az da olsa sulamaya devam et.
Yeniden uyandırma
Yaz sonu ya da Eylül'de yumrunun üstünde küçük yeni yapraklar görünce saksıyı aydınlık bir yere al, gerekirse taze toprağa aktar ve düzenli sulamaya geç. Serin geceler başladıkça tomurcuklar da gelir. Dinlenmeden çıkan siklamenin ilk yıl satın aldığın kadar gösterişli olmaması normaldir; yine de çiçek açar.
Yaz dinlenmesindeki yumruyu kontrol etmek için parmağınla hafifçe bastır. Sert ve dolgun yumru sağlıklıdır; yumuşak, buruşmuş ya da kötü kokan yumru çürümüş demektir.
Çoğaltma
Siklamen pratikte tohumla çoğaltılır. Yumruyu bölmek önerilmez, çünkü kesik yüzeyler çok kolay çürür. Tohumdan çiçekli bitki elde etmek ise uzun sürer, genellikle bir yıl ya da daha fazla. Bu yüzden evde çoğaltmaya uğraşmaktan çok, elindeki bitkiyi yıllarca yaşatmak daha keyiflidir. Genel yöntemler için çoğaltma rehberine bakabilirsin.
Sık Görülen Sorunlar
Yapraklar sararıyor
Neden: Sıcak oda, fazla direkt güneş ya da ilkbaharda başlayan doğal dinlenme. Yalnızca birkaç yaşlı dış yaprak sararıyorsa endişelenme. Çözüm: Bitkiyi daha serin bir yere al. Mevsim ilkbahar sonuysa dinlenmeye hazırla.
Bitki birden yattı, sapları sarktı
Neden: Ya toprak tamamen kurudu ya da kökler ve yumru çürüdü. Toprağa bak: kupkuruysa hemen alttan sula, birkaç saat içinde toparlanabilir. Toprak ıslak ve yumru yumuşaksa sorun çürümedir; bu durumda kök çürümesi rehberi işine yarar.
Gri, tüylü küf
Neden: Gri küf (botrytis); serin, nemli ve havasız ortam, ıslatılan yapraklar ve çiçekler. Çözüm: Etkilenen yaprak ve çiçekleri çevirerek temizle, suyu yaprağa değdirmeden ver, odayı havalandır.
Yeni yapraklar buruşuk, çiçekler şekilsiz
Neden: Siklamen akarı olabilir; gözle zor görülen çok küçük bir zararlıdır. Yeni yapraklar küçük, kıvrık ve sertse bitkiyi hemen diğerlerinden ayır. Yoğun bulaşmada bitkiden vazgeçmek gerekebilir.
Evcil Hayvanlar
ASPCA'ya göre siklamen kedi ve köpekler için zehirlidir. Bitkinin her yeri saponin içerir; en yoğun olduğu yer yumrusudur. Yaprak çiğnemek salya, kusma ve ishale yol açabilir; çok miktarda yumru yenmesi daha ciddi tablolara neden olabilir. Toprağı eşelemeyi seven bir kedin ya da köpeğin varsa siklameni ulaşamayacağı bir yere koy, şüpheli bir durumda veterinerini ara. Ayrıntılar evcil hayvan güvenliği sayfasında.
Mevsim Mevsim Bakım
- Sonbahar: Uyanış zamanı. Gerekirse saksı değişimi, aydınlık ve serin yer, düzenli sulamaya başlama.
- Kış: Çiçek dönemi. Serin oda, alttan sulama, iki-üç haftada bir yarım doz gübre, solan çiçekleri çevirerek temizleme.
- İlkbahar: Çiçekler azalır. Yapraklar sararmaya başlayınca sulamayı ve gübreyi azalt.
- Yaz: Dinlenme. Gölge, serin ve havadar köşe; çok az su.
Sık Sorulan Sorular
Siklamen neden sararır?
En sık neden sıcak bir odada durmasıdır; siklamen 10–18°C arasını sever. Fazla su, doğrudan öğle güneşi ya da ilkbaharda başlayan doğal yaz dinlenmesi de yaprakları sarartır. Bitkiyi serin ve aydınlık bir yere al, sararan yaprakları sapından çevirerek temizle.
Siklamen nasıl sulanır?
En iyisi alttan sulamaktır: saksıyı 15–20 dakika suyla dolu bir kaba koy, sonra çıkarıp süzdür. Üstten sulayacaksan suyu yumruya ve yapraklara değdirmeden saksı kenarından ver. Toprağın üstü kuruyunca tekrar sula, tamamen kurumasına izin verme.
Siklamen yazın kurudu, öldü mü?
Büyük ihtimalle ölmedi, dinlenmeye geçti. Siklamen yaz sıcağında yapraklarını döküp yumru halinde bekler. Saksıyı serin ve gölge bir yerde, çok az suyla tut; yumru sert ve dolgunsa sonbaharda yeniden yaprak verir.
Siklamen kedilere zararlı mı?
Evet, ASPCA'ya göre siklamen kedi ve köpekler için zehirlidir. Özellikle yumrusu yüksek miktarda saponin içerir; yenmesi salya, kusma ve ishale, çok miktarda yenirse daha ciddi sorunlara yol açabilir. Bitkiyi evcil hayvanların ulaşamayacağı yerde tut.
Siklamen balkonda kışı geçirir mi?
Camlı, kapalı bir balkonda çok iyi kışlar; serin ortamı sever. Açık balkonda ise ancak kışı ılık geçen bölgelerde ve dondan korunarak yaşar. Hava sıfıra yaklaşacaksa saksıyı içeri al.
Siklamen güneş sever mi?
Parlak ama dolaylı ışığı sever. Kışın sabah güneşi sorun olmaz; öğleden sonra ısınan bir camın dibinde ise yapraklar sararabilir ve çiçekler çabuk solar. Doğu penceresi ya da güney penceresinin biraz gerisi idealdir.