Hızlı Bakış
Bitkiyi Tanımak
Sansevieria, bildiğimiz Paşa Kılıcı. Kılıç Çiçeği ya da "kaynana dili" diye de anılıyor. Batı Afrika'nın kurak ve yarı kurak bölgelerinden geliyor; kalın, dik yapraklarında su depolayarak uzun süre susuz kalabiliyor.
Botanik bir not: 2017'den bu yana Sansevieria türleri Dracaena cinsine dahil ediliyor. En yaygın tür olan Paşa Kılıcı'nın güncel adı Dracaena trifasciata. Kuşkonmazgiller (Asparagaceae) ailesinden. Yapraklarında su depoladığı için sukulent sayılır; ama "sukulent" bir familya adı değil, su depolayan bitkiler için kullanılan genel bir terim.
Benim evde unuttuğum, ihmal ettiğim zamanlar oldu ama Sansevieria hâlâ dimdik duruyor. Şu an epey loş bir köşede ve uzun süredir sorunsuz. Sadece büyümesi neredeyse durdu, ki bu da az ışığın bedeli.
Yaygın Çeşitler
- Laurentii: Kenarları sarı çizgili klasik Paşa Kılıcı.
- Zeylanica: Tamamen yeşil, gri-yeşil yatay desenli.
- Moonshine: Gümüşi açık yeşil, geniş yapraklı.
- Hahnii: Kısa, rozet formlu cüce çeşit. Masa üstü için uygun.
- Cylindrica (güncel adı Dracaena angolensis): Silindir şeklinde yapraklar. Bazen örülmüş halde satılır.
Işık
Işık konusunda çok esnek. Loş köşede de, bol ışıkta da yaşar. Ama en güzel halini parlak dolaylı ışıkta, hatta biraz sabah güneşi alarak gösterir: yapraklar daha dik, renkler daha belirgin olur.
- Az ışık: Hayatta kalır, büyüme çok yavaşlar. Sulamayı da buna göre azaltın.
- Parlak dolaylı ışık: İdeal. Yeni yaprak ve yavru çıkarma hızı artar.
- Doğrudan güneş: Alıştırılarak verilirse tolere eder; loş yerden birden güneşe çıkarılan bitki yanabilir.
Sulama: Az. Çok Az.
Az sulayın. Hatta az sandığınızın yarısı kadar. Toprak tamamen kuruduktan sonra sulayın; kuruduktan sonra bir süre daha beklemek de çoğunlukla sorun yaratmaz.
Aşırı sulama Sansevieria'nın neredeyse tek düşmanı. Kökler ve yaprak dipleri ıslak toprakta hızla çürür.
- Yaz: Ben yaklaşık iki haftada bir suluyorum; ışık ve sıcaklığa göre daha seyrek de olabilir.
- Kış: Üç-dört haftada bir ya da daha seyrek. Serin ve loş bir odadaysa daha da az.
- Suyu yaprakların arasına, rozetin ortasına değil toprağa verin; ortada biriken su çürümeye yol açabilir.
- Tabakta su bırakmayın.
Yapraklar dipten yumuşuyor, sararıyor ya da kötü kokuyorsa kök çürümesi başlamış olabilir. Bitkiyi hemen saksıdan çıkarıp kontrol edin. Adım adım kurtarma için Kök Çürümesi rehberine bakın.
Toprak ve Saksı
Kaktüs-sukulent toprağı ya da normal saksı toprağına bolca perlit veya pomza eklenmiş bir karışım iyi süzülür. Toprak ne kadar hızlı kurursa o kadar güvenli.
- Pişmiş toprak (terracotta) saksı, nemi daha hızlı attığı için iyi bir seçim.
- Kökleri sıkışık olmaktan rahatsız olmaz. Saksıyı ancak kökler saksıyı zorlamaya başladığında, genelde birkaç yılda bir değiştirin.
- Ağır yapraklı büyük bitkiler devrilmesin diye geniş tabanlı bir saksı seçin.
Çoğaltma
Çoğaltması kolay. İki yöntem var:
- Yavru ayırma: Toprak altındaki köksaptan (rizom) çıkan yavruları, kendi kökleri oluştuktan sonra ayırıp ayrı saksıya dikin. En hızlı ve en güvenli yol.
- Yaprak çeliği: Bir yaprağı 5-10 cm'lik parçalara bölün, kesik yerleri birkaç gün kurutun, alt ucu (yön önemli) nemli toprağa veya suya koyun. Köklenme ve yavru çıkması aylar sürebilir.
Sarı kenarlı Laurentii gibi çeşitler yaprak çeliğiyle çoğaltılınca yavrular genellikle sarı kenarı taşımaz, düz yeşil çıkar. Deseni korumak istiyorsanız yavru ayırma yöntemini kullanın.
Yaygın Sorunlar
Yumuşayan, Çürüyen Yapraklar
Neredeyse her zaman fazla su. Sulamayı durdurun, toprağı ve kökleri kontrol edin.
Kuruyan Yaprak Uçları
Uzun süreli aşırı kuruluk, gübre birikimi ya da fiziksel hasar. Uç bir kez kuruyunca yeşile dönmez, kesilebilir.
Yatan, Sarkan Yapraklar
Işık yetersizliği veya kök sorunları. Daha aydınlık bir yere alın; toprak sürekli nemliyse kökleri kontrol edin.
Hiç Büyümüyor
Çoğu zaman normal. Sansevieria yavaş büyür, özellikle az ışıkta ve kışın.
Evcil Hayvanlar ve Birkaç Efsane
Sansevieria, saponin içerdiği için ASPCA listesinde kediler ve köpekler için zehirli olarak geçer. Yenirse genellikle bulantı, kusma ve ishal yapar; çoğunlukla ciddi değildir. Ayrıntılar: Evcil Hayvan Güvenliği.
Sık duyulan iki iddia hakkında da kısa bir not: Sansevieria, sukulentlerde görülen CAM fotosentezi sayesinde gözeneklerini gece açar ve gece de az miktarda oksijen üretebilir. Ama bir yatak odasının havasını fark edilir ölçüde değiştirecek kadar değil. NASA'nın 1989 tarihli çalışmasında kapalı deney odalarında bazı kirleticileri azalttığı görülmüştü; normal bir evde bu etki havalandırmanın yanında çok küçük kalıyor. Sansevieria'yı hava temizlesin diye değil, sağlam ve güzel olduğu için alın.
Sık Sorulan Sorular
Paşa kılıcı ne sıklıkla sulanır?
Toprak tamamen kuruduktan sonra sulayın. Yazın yaklaşık iki haftada bir, kışın üç-dört haftada bir ya da daha seyrek çoğu zaman yeterlidir; serin ve loş bir odada daha da az. Suyu rozetin ortasına değil toprağa verin ve tabakta su bırakmayın.
Paşa kılıcının yaprakları neden yumuşar ve sararır?
Neredeyse her zaman fazla sudan. Yapraklar dipten yumuşuyor, sararıyor ya da kötü kokuyorsa kök çürümesi başlamış olabilir; sulamayı durdurun ve bitkiyi saksıdan çıkarıp kökleri kontrol edin.
Paşa kılıcı karanlıkta yaşar mı?
Loş bir köşede yaşar ama büyümesi çok yavaşlar; bu durumda sulamayı da azaltın. En güzel halini parlak dolaylı ışıkta, hatta biraz sabah güneşi alarak gösterir.
Paşa kılıcı nasıl çoğaltılır?
En hızlı ve güvenli yol, köksaptan çıkan yavruları kendi kökleri oluştuktan sonra ayırıp ayrı saksıya dikmektir. Yaprak çeliği de olur ama köklenme aylar sürebilir; sarı kenarlı çeşitler yaprak çeliğinden genellikle düz yeşil çıkar.
Paşa kılıcı kedilere zararlı mı?
Evet. Sansevieria saponin içerdiği için ASPCA listesinde kediler ve köpekler için zehirli olarak geçer. Yenirse genellikle bulantı, kusma ve ishal yapar; çoğunlukla ciddi değildir.
Paşa kılıcı odadaki havayı temizler mi?
Fark edilir ölçüde değil. Gözeneklerini gece açar ve gece az miktarda oksijen üretebilir; NASA'nın 1989 çalışmasında kapalı deney odalarında bazı kirleticileri azalttığı görülmüştü. Normal bir evde bu etki havalandırmanın yanında çok küçük kalır.
Son Söz
Yapraklarını arada nemli bezle silmek, toprağı kuruyunca sulamak ve bitkiyi sık sık yer değiştirmemek; Sansevieria için hepsi bu kadar. "Ben bitki öldürürüm" diyen arkadaşlarıma hâlâ ilk önerdiğim bitki bu.
Kısacası, dayanıklılığın simgesi diye bir bitki olacaksa o büyük ihtimalle Sansevieria.