Hızlı Bakış
Krotonu Tanıyalım
Kroton, sarı, turuncu, kırmızı, bordo ve yeşilin bir arada göründüğü parlak, kalın yapraklarıyla salon bitkileri arasında en renkli olanlardan biri. Bilimsel adı Codiaeum variegatum; anavatanı Endonezya, Malezya, Pasifik adaları ve Kuzey Avustralya. Atatürk çiçeğiyle aynı aileden, Euphorbiaceae (sütleğengiller) familyasındandır. Halk arasındaki "kroton" adı İngilizcedeki croton adından gelir; botanikteki Croton cinsiyle aslında ilgisi yoktur, sadece yerleşmiş bir isimdir.
'Petra', 'Mammy', 'Gold Dust' ve 'Zanzibar' gibi çok sayıda çeşidi vardır: kimi geniş ve damarlı, kimi ince uzun, kimi kıvrık yapraklıdır. Evde genellikle 60 santim ile 1 metre arasında kalır, yavaş büyür.
Krotonun huyu iki cümleyle özetlenebilir: renkleri ışıktan gelir ve değişiklikten hiç hoşlanmaz. Yeni aldığın bir krotonun ilk haftalarda birkaç yaprak dökmesi bu yüzden çok yaygındır.
Işık
Kroton evdeki en aydınlık yeri ister. Renkli yaprakların canlı kalması için bol ışık şarttır; günde birkaç saat doğrudan güneş, özellikle sabah ya da ikindi güneşi ona iyi gelir. Güney ya da batı cephesindeki bir pencere önü idealdir. Yaz öğlesinde cam arkasından gelen çok sert güneşte yapraklar yanabileceği için o saatlerde tül perde iyi bir korumadır.
Yeni çıkan yapraklar çoğunlukla yeşil olur ve renklerini ışık aldıkça kazanır. Az ışıkta ise renkler solar, yeni yapraklar yeşil kalır, bitki uzar ve alt yapraklarını döker. Kuzey cephesinde kroton yetiştirmek zordur. Kışın gün kısaldığında bitkiyi pencereye en yakın noktaya almak iyi olur.
Sulama
Kroton toprağının hafif nemli kalmasını sever ama ıslak toprağa gelemez. Toprağın üst 2–3 santimi kuruyunca sula; suyu saksının altından süzülene kadar ver ve tabakta biriken suyu dök.
Yazın, bol ışıkta ve sıcakta toprak çabuk kurur, sulama sıklaşır. Kışın ışık azaldığında sulama aralığı uzar. Toprak tamamen kuruyup bitki susuz kalırsa yapraklar sarkar ve dökülmeye başlar; sürekli ıslak toprakta ise kökler çürür ve yine yaprak döker. Her iki uç da kötü olduğu için parmakla kontrol etmeyi alışkanlık haline getir.
Suyun oda sıcaklığında olmasına dikkat et; soğuk su krotonda şok etkisi yaratabilir. Kireçli musluk suyunu bir gece bekletmek iyi bir alışkanlıktır.
Toprak ve Saksı
İyi süzülen, organik maddece zengin bir saksı toprağı uygundur. Hazır saksı toprağına bir miktar perlit eklemek drenajı iyileştirir. Saksının drenaj deliği olmalı.
Kroton yavaş büyüdüğü için sık saksı değişimi istemez. Kökler saksıyı doldurduğunda, genellikle iki-üç yılda bir, ilkbaharda bir boy büyük saksıya al. Saksı değişimi de bir değişiklik olduğundan sonrasında birkaç yaprak dökebilir.
Nem ve Sıcaklık
Kroton sıcak ve nemli bir ortamın bitkisidir. 18–27°C arası idealdir; 15°C'nin altına düşen ortamlarda yaprak dökmeye başlar. Soğuk cereyan alan balkon kapısı ya da dış kapı önü ona uygun değildir.
Krotonun en çok zorlandığı konu kış aylarındaki kuru havadır. Kalorifer ve kombi havayı kuruttuğunda yaprak kenarları kahverengileşir ve kırmızı örümcek hızla çoğalır. Bitkiyi kalorifer peteğinden uzak tut, yakınına bir nemlendirici koy ya da başka bitkilerle grupla. Kalın yaprakları arada nemli bir bezle silmek tozu alır ve zararlıları erken fark etmeni sağlar.
Kış boyunca haftada bir, bir el feneriyle yaprakların altına bak. Toz gibi ince benekler ya da çok ince ağlar görürsen bu kırmızı örümcektir; erken yakalandığında bitkiyi duşta yıkamak çoğu zaman yeterli olur.
Gübre
İlkbahardan yaz sonuna kadar ayda bir, yeşil yapraklı bitkiler için sıvı gübreyi paketteki dozun yarısıyla ver. Kışın gübreleme. Gübre ışığın yerini tutmaz; renkleri canlandırmak için önce bitkiye daha fazla ışık vermeyi dene.
Budama ve Şekil
Kroton budamayı kaldırır. Uzayıp seyrekleşen ya da alttan çıplak kalan bir krotonu ilkbaharda, bir yaprak boğumunun hemen üstünden keserek kısaltabilirsin; kesimin altından yeni dallar çıkar. Uç sürgünleri koparmak bitkinin daha dallı büyümesini sağlar.
Kesilen yerden beyaz bir süt akar. Bu süt ciltte tahrişe yol açabilir; budama sırasında eldiven giy, işin bitince ellerini ve aletlerini yıka. Kroton zaman zaman küçük, gösterişsiz çiçek salkımları çıkarır; bunları koparmak bitkinin enerjisini yapraklara yönlendirir.
Çoğaltma
Kroton uç çeliğiyle çoğaltılabilir ama diğer pek çok salon bitkisine göre daha yavaş köklenir. İlkbahar ya da yaz başında 10–15 santimlik bir uç çeliği al, alt yaprakları temizle, sütünün durması için kesik ucu suyla durula. Köklendirme hormonu başarı şansını artırır. Çeliği nemli perlitli toprağa dik, üstünü şeffaf bir poşetle örtüp sıcak ve aydınlık bir yerde tut; birkaç haftadan uzun sürebilir. Daha büyük dallar için hava daldırması da uygulanabilir. Teknikler için çoğaltma rehberine bakabilirsin.
Sık Görülen Sorunlar
Yaprak dökme
Neden: Yer değişikliği, ışığın azalması, soğuk cereyan, 15°C'nin altındaki sıcaklıklar ya da toprağın aşırı kuruması veya sürekli ıslak kalması.
Çözüm: Bitkiye en aydınlık, cereyansız ve sabit bir yer seç; sulamayı toprağa göre ayarla ve sabırla bekle. Koşullar uygunsa yeni yapraklar gelir.
Renklerin solması, yeşilleşen yapraklar
Neden: Yetersiz ışık.
Çözüm: Bitkiyi daha aydınlık bir yere al, yavaş yavaş doğrudan güneşe alıştır. Renkler en çok yeni çıkan yapraklarda kendini gösterir.
Kahverengi yaprak kenarları
Neden: Kuru hava, kalorifer sıcağı, düzensiz sulama.
Çözüm: Nemi artır, bitkiyi petekten uzaklaştır, sulamayı düzene sok.
Benekli yapraklar ve ince ağlar
Neden: Kırmızı örümcek; ayrıca unlu bit ve koşnil de sık görülür.
Çözüm: Bitkiyi ayır, yaprakları duşta ılık suyla yıka, gerekirse arapsabunlu suyla birkaç gün arayla tekrarla. Diğer belirtiler için sorun çözücüye göz at.
Evcil Hayvanlar
ASPCA'ya göre kroton kedi ve köpekler için zehirlidir. Çiğnendiğinde ağızda tahriş, kusma ve ishale yol açabilir. Bitkinin sütü insanlarda da ciltte tahriş yapabilir ve yenmesi zararlıdır. Krotonu evcil hayvanların ve küçük çocukların ulaşamayacağı bir yerde tut. Evinde hayvan varsa hangi bitkilerin daha güvenli olduğunu evcil hayvan güvenliği sayfasında bulabilirsin.
Mevsim Mevsim Bakım
- İlkbahar: Budama ve saksı değişimi zamanı. Gübrelemeye başla, bitkiyi aydınlık yerine yerleştir.
- Yaz: Bol ışık ver, toprağı sık kontrol et. Balkona çıkaracaksan önce yarı gölgede alıştır, sonra daha güneşli bir köşeye al; geceler 15°C'nin altına inmeden içeri getir.
- Sonbahar: Gübreyi azalt, bitkiyi en aydınlık pencerenin önüne taşı ve orada sabit bırak.
- Kış: Kaloriferden ve cereyandan uzak tut, nemi artır, sulama aralığını aç, zararlılara karşı yaprak altlarını kontrol et.
Sık Sorulan Sorular
Kroton yaprakları neden düşer?
Kroton değişikliğe çok duyarlıdır; yer değiştirme, ışığın azalması, soğuk cereyan ve 15°C'nin altındaki sıcaklıklar yaprak döktürür. Toprağın aşırı kuruması ya da sürekli ıslak kalması da aynı sonucu verir. Bitkiyi aydınlık, sabit ve cereyansız bir yerde tutup sulamayı düzene sokarsan genellikle toparlanır.
Kroton güneş sever mi?
Evet, kroton bol ışık sever ve günde birkaç saat doğrudan güneş, özellikle sabah ya da ikindi güneşi ona iyi gelir. Renkli yapraklarını koruması için ışık şarttır. Yalnızca yaz öğlesinin cam arkasından gelen çok sert güneşinde tül perdeyle korumak iyi olur.
Kroton ne sıklıkla sulanır?
Toprağın üst 2–3 santimi kuruduğunda sulanır. Yazın bol ışıkta toprak çabuk kurur, kışın sulama aralığı uzar. Oda sıcaklığında su kullan ve tabakta su bırakma.
Kroton yaprakları neden solar?
Renklerin solması ve yeni yaprakların yeşil kalması çoğunlukla yetersiz ışıktan kaynaklanır. Bitkiyi daha aydınlık bir yere al ve yavaş yavaş doğrudan güneşe alıştır. Renk değişimi en çok yeni çıkan yapraklarda görülür.
Kroton kedilere zararlı mı?
Evet. ASPCA'ya göre kroton kedi ve köpekler için zehirlidir; çiğnendiğinde ağızda tahriş, kusma ve ishale yol açabilir. Bitkiyi evcil hayvanların ulaşamayacağı bir yerde tut.
Kroton nasıl çoğaltılır?
İlkbahar ya da yaz başında alınan 10–15 santimlik uç çelikleriyle çoğaltılır. Köklendirme hormonu, sıcaklık ve yüksek nem başarı şansını artırır; çeliğin üstünü şeffaf poşetle örtmek işe yarar. Köklenme birkaç haftadan uzun sürebilir.