Hızlı Bakış
Begonvili Tanıyalım
Begonvil (Bougainvillea), akşamsefasıgiller (Nyctaginaceae) ailesinden, Güney Amerika kökenli, dikenli ve tırmanıcı bir çalı. Ege ve Akdeniz kıyılarında duvarları, pergolaları ve balkon korkuluklarını kaplayan o fuşya, mor, turuncu ya da beyaz renk cümbüşünü hepimiz biliriz. Halk arasında "gelin duvağı" ya da "kâğıt çiçeği" de denir; bu son ad renkli kısımların ince, kâğıt gibi dokusundan gelir.
Begonvilde çiçek sandığımız renkli kısımlar aslında çiçek değil, braktedir; yani renk değiştirmiş yapraklar. Asıl çiçekler bu renkli yaprakların ortasındaki küçük, beyaz ya da krem renkli tüplerdir. Evlerde ve bahçelerde yetişen begonvillerin çoğu Bougainvillea glabra, B. spectabilis ve bunların melezleridir.
Begonvil sıcağı, güneşi ve kuru havayı seven bir bitkidir. Türkiye'nin güney ve batı kıyılarında açıkta yıllarca yaşar; İstanbul gibi kışı daha soğuk ve yağışlı yerlerde ise saksıda yetiştirip kışın korumak gerekir.
Işık
Begonvil için en önemli şey güneş. Günde en az altı saat direkt güneş alan güney ya da batı cephesi balkonlar idealdir. Güneş ne kadar çoksa çiçek o kadar bol olur. Gölgede kalan bir begonvil yeşil yaprak üretmeye devam eder ama çiçek vermez.
Evin içinde, pencere arkasında begonvil yetiştirmek zordur; ışık çoğu zaman yetmez. Yaz aylarını mutlaka balkonda ya da bahçede geçirmeli.
Sulama
Begonvil yerleşik bitkiler arasında kuraklığa en dayanıklı olanlardandır ve aşırı sulamayı sevmez. Toprağın üst birkaç santimi iyice kuruduğunda bol su ver, sonra tekrar kurumasını bekle. Sürekli ıslak toprak kök çürümesine ve çiçek yerine yaprak büyümesine yol açar.
Saksıdaki begonvil yazın sıcak günlerde sık sulanması gerekebilir, çünkü saksı toprağı bahçe toprağından çok daha hızlı kurur. Yine de kural aynıdır: önce toprağı kontrol et. Bitkinin biraz kuru kalması çiçeklenmeyi teşvik eder; hafif su stresi begonvilin çiçek açmasına yardım eden etkenlerden biridir. Ama yaprakları kuruyup dökülecek kadar susuz bırakma.
Toprak ve Saksı
İyi süzülen, havalı bir toprak şarttır. Normal saksı toprağına perlit, ponza ya da kum karıştırarak drenajı artır. Begonvil çok zengin toprak istemez.
Begonvilin kökleri hassastır; saksı değiştirirken kök topunu dağıtmamaya özen göster. Biraz dar saksıda daha bol çiçek açtığı gözlenir, bu yüzden büyük saksıya geçmekte acele etme. Saksı değiştirmen gerekiyorsa ilkbaharda, kök topunu bütün halde bir boy büyük saksıya aktar. Drenaj deliği mutlaka olmalı.
Nem ve Sıcaklık
Begonvil nem konusunda seçici değildir; kuru ve sıcak havayı sever. Sıcaklık ise önemlidir: soğuğa hassastır ve donda zarar görür. Kışın sıcaklığı 5°C'nin altına sık düşen yerlerde saksıyı korunaklı bir yere almak gerekir.
İstanbul ve benzeri iklimlerde kışı geçirmenin iki yolu var:
- Kapalı balkon ya da serin, aydınlık bir oda: Bitki dinlenmeye geçer, yaprak dökebilir. Sulamayı çok azalt, sadece kökler tamamen kurumasın.
- Duvar dibi, saçak altı: Hafif kışlarda yeterli olabilir; saksıyı soğuk rüzgârdan koru ve yağmur suyunda bırakma.
Kışın yaprak dökmesi seni korkutmasın; ilkbaharda hava ısınınca yeniden sürgün verir.
Gübre
İlkbahar ve yaz boyunca iki-üç haftada bir çiçekli bitki gübresi kullan. Azotu yüksek gübreler bol yeşil yaprak ama az çiçek demektir; fosfor ve potasyumu daha yüksek bir gübre çiçeklenmeyi destekler. Sonbaharda azalt, kışın gübre verme.
Begonvile Çiçek Açtırmak
Begonvil çiçeklerini yeni sürgünlerin uçlarında açar ve yıl içinde birkaç dalga halinde çiçeklenebilir. Çiçek açmıyorsa sırasıyla şunlara bak:
- Güneş yeterli mi? En sık neden budur.
- Fazla mı sulanıyor? Islak toprakta bitki yaprak büyütür.
- Fazla azotlu gübre mi alıyor? Yaprak gübresini bırak, çiçek gübresine geç.
- Saksı çok mu büyük? Biraz dar saksı çiçeği teşvik eder.
Bir çiçeklenme dalgası bittikten sonra uzun sürgünleri hafifçe kısaltmak bitkiyi yeni sürgün vermeye, dolayısıyla yeni çiçek açmaya yönlendirir. Kesimden sonraki haftalarda yeni sürgünlerin uçlarında renk belirip belirmediğini izle.
Budama ve Şekil
Begonvil budamayı iyi tolere eder. Ana şekil budamasını ilkbahar başında, sürgünler başlamadan önce yap: kurumuş, zayıf ve birbirine karışan dalları al, kalan dalları istediğin forma göre kısalt. Yaz boyunca çiçek sonrası hafif uç almalarıyla bitkiyi derli toplu tutabilirsin.
Begonvil bir tırmanıcıdır ama kendi kendine tutunmaz; dikenleriyle yaslanır. Bir duvara ya da pergolaya yönlendirmek istiyorsan dalları tel ya da bağlarla destekle. Saksıda küçük bir ağaç formunda da yetiştirilebilir.
Begonvilin dalları sivri dikenlidir. Budarken kalın eldiven ve uzun kollu giysi giy; dikenler cilde batıp tahriş yapabilir.
Çoğaltma
Begonvil yarı odunsu çeliklerle çoğaltılabilir ama köklenmesi diğer bitkilere göre daha nazlıdır. İlkbahar sonu ya da yaz başında, kalem kalınlığında, 10–15 cm'lik bir çelik kes. Alt yapraklarını temizle, istersen köklendirme hormonuna batır ve nemli perlit-kum karışımına dik. Sıcak ve aydınlık bir yerde, toprağı hafif nemli tut. Köklenme birkaç haftadan uzun sürebilir. Genel bilgiler için çoğaltma rehberine bakabilirsin.
Sık Görülen Sorunlar
Yapraklar ve renkli kısımlar dökülüyor
Neden: Ani sıcaklık düşüşü, yer değişikliği, saksı değiştirirken köklerin zedelenmesi ya da kışa giriş.
Çözüm: Bitkiyi sabit, güneşli bir yerde tut; kışın yaprak dökümü normaldir.
Sararan yapraklar
Neden: Çoğunlukla fazla sulama ve süzülmeyen toprak.
Çözüm: Sulamayı azalt, drenajı kontrol et. Kökler çürümüşse kök çürümesi rehberine bak.
Bol yaprak, hiç çiçek yok
Neden: Az güneş, fazla su ya da azotlu gübre.
Çözüm: Güneşli yere al, sulamayı seyrekleştir, çiçek gübresine geç.
Yapışkan yapraklar, beyaz kümeler
Neden: Yaprak biti ya da unlu bit, özellikle yeni sürgünlerde.
Çözüm: Sert su ile yıka, gerekirse bitkisel sabunlu su uygula.
Evcil Hayvanlar
Begonvil genel olarak evcil hayvanlar için ciddi derecede zehirli kabul edilmez. Ancak dikenleri ve öz suyu ciltte ve ağızda tahrişe neden olabilir; çok miktarda yenmesi halinde hafif mide rahatsızlığı görülebilir. Kedi ve köpeklerin bitkiyi çiğnemesine izin vermemek en iyisi. Şüpheli bir durumda veterinerine danış.
Mevsim Mevsim Bakım
- İlkbahar: Şekil budaması yap, gübrelemeye başla, güneşli balkona çıkar.
- Yaz: Çiçeklenme. Toprak kuruyunca bol sula, çiçek dalgası sonrası uç al.
- Sonbahar: Gübreyi azalt, sulamayı seyrekleştir. Geceler serinlemeden kışlık yerini hazırla.
- Kış: Dondan koru, çok az sula. Yaprak dökmesi normal; ilkbaharda yeniden sürgün verir.
Sık Sorulan Sorular
Begonvil neden çiçek açmaz?
En sık neden yetersiz güneştir; begonvil günde en az altı saat direkt güneş ister. Fazla sulama, azotu yüksek gübre ve çok büyük saksı da bitkinin çiçek yerine yaprak büyütmesine yol açar. Güneşli yere al, sulamayı seyrekleştir ve çiçek gübresine geç.
Begonvil ne sıklıkla sulanır?
Toprağın üst birkaç santimi iyice kuruduğunda bol sulanır, sonra yeniden kuruması beklenir. Yazın saksıda sık sulama gerekebilir, kışın ise çok az su yeterlidir. Sürekli ıslak toprak çiçeklenmeyi azaltır ve köklere zarar verir.
Begonvil ne zaman budanır?
Ana budama ilkbahar başında, yeni sürgünler başlamadan yapılır. Yaz boyunca her çiçeklenme dalgasından sonra uçları hafifçe kısaltmak yeni çiçekleri teşvik eder. Dikenler nedeniyle kalın eldiven giy.
Begonvil kışın ne yapılır?
Begonvil dona hassastır; kışı soğuk geçen yerlerde saksıyı kapalı balkon ya da serin, aydınlık bir odaya al. Sulamayı çok azalt ve gübre verme. Bu dönemde yaprak dökmesi normaldir, ilkbaharda yeniden sürgün verir.
Begonvil yaprakları neden döker?
Ani sıcaklık düşüşü, yer değişikliği, saksı değiştirirken köklerin zedelenmesi ve kışa giriş en sık nedenlerdir. Yaprakları sararıp dökülüyorsa fazla sulama da olabilir. Kışın yaprak dökümü ise doğal dinlenmenin parçasıdır.
Begonvil kedilere zararlı mı?
Begonvil genel olarak ciddi derecede zehirli kabul edilmez, ancak dikenleri ve öz suyu ağızda ve ciltte tahrişe yol açabilir. Çok miktarda yenirse hafif mide rahatsızlığı görülebilir. Kedi ve köpeklerin çiğnemesine izin vermemek en iyisidir.